Gry i zabawy w logopedii

Wpisane przez: p. Marta Kokosza
Odsłony: 1892

11

Mowa jest głównym środkiem porozumiewania się ludzi. Jej prawidłowy rozwój stanowi podstawę kształtowania się osobowości dziecka. Jeżeli proces rozwoju mowy przebiega prawidłowo, dziecko  rozwija swoje słownictwo, myślenie abstrakcyjne, a także prawidłowo stosuje zasady gramatyczne.

Wczesne wykrycie wady i szybkie rozpoczęcie terapii logopedycznej ma  duże znaczenia dla późniejszego rozwoju dziecka.

W terapii oraz profilaktyce logopedycznej ogromne znaczenie odgrywają gry i zabawy. To właśnie w działaniach terapeutycznych, kiedy mamy do czynienia z dziećmi o specjalnych potrzebach edukacyjnych zabawa stanowi podstawę do pracy, aby przywrócić sprawność zaburzonych funkcji. Zabawa powoduje, że dziecko łatwiej znosi trudności wynikające z potrzeb systematycznych ćwiczeń, zmniejsza stres związany z terapią, a także dzięki niej  chętnie bierze udział w zajęciach.

Terapia logopedyczna wymaga dokładnej diagnozy, a co za tym idzie dostosowania podejmowanych oddziaływań do możliwości i potrzeb dziecka.

Zabawa jest tym czynnikiem w terapii, która ma za zadanie pomóc

w przezwyciężeniu napotykanych trudności, pobudzić radość, optymizm oraz wiarę we własne siły.

Właściwy dobór zabaw i gier oraz odpowiednia realizacja programu dają dużą szansę powodzenia. Nadanie procesowi uczenia się dziecka charakteru zabawy, choćby tylko okazjonalnie, pomoże mu w przezwyciężeniu licznych trudności, złagodzi wysiłek, pobudzi radość, optymizm i wiarę we własne siły. Prowadzona w ten sposób terapia jest również łatwiejsza dla współpracujących z logopedą rodziców. Mogą oni realizować wszelkie zalecenia terapeutyczne przy okazji normalnych czynności życia codziennego, wykorzystując każdą sytuację jako okazję do zdobycia przez dziecko nowych doświadczeń.

Podczas terapii logopeda stara się wprowadzić życzliwą, bezpieczną atmosferę w trakcie spotkania z małym pacjentem, musi jednak skłonić dziecko do wykonania zaplanowanych działań, określonych zadań, które służą terapii. Terapeuta mowy działa więc zadaniowo i do tego samego stara się skłonić dziecko, licząc także na pomoc rodzica, który powinien poważnie traktować każde wykonywane zadanie i całą terapię. W zależności od rodzaju problemu, jaki ma dziecko, terapia logopedyczna będzie przechodzić przez różne etapy, a logopeda będzie stosował różne ćwiczenia i zadania starając się aby miały one formę zabaw lub gier. Jeśli przyczyna problemów dziecka leży w sprawności jego narządów artykulacyjnych, stosowane będą inne zadania i metody niż gdy przyczyną problemów z mową jest np. zaburzenie słuchu.

Terapia logopedyczna może przypominać zabawę z dzieckiem (szczególnie w przypadku stymulowania rozwoju mowy przy jego opóźnieniu), musimy jednak pamiętać, że zabawą samą w sobie jednak nie jest. W zależności od rodzaju zaburzeń mowy, terapia logopedyczna jest mniej lub bardziej czasochłonną pracą: logopedy, dziecka i jego rodziców .Logopeda stara się na każdym etapie terapii wykorzystywać formę zabawy, aby była ona atrakcyjna dla dziecka.

Już w ćwiczeniach ortofonicznych  możemy odnaleźć  formę zabawy. Zabawy ortofoniczne powinno się oczywiście przeprowadzać ze wszystkimi dziećmi, a nie tylko tymi, które uczęszczają na zajęcia logopedyczne i wymagają pomocy logopedy. Dzieciom, u których rozwój mowy przebiega prawidłowo pomogą one utrwalać poprawną wymowę, a przy opóźnionym rozwoju mowy mogą zapobiec występowaniu wad mowy, natomiast w przypadku zaburzeń mowy u dziecka, zabawy te będą znakomitym wsparciem dla indywidualnej terapii logopedycznej. Zabawy mogą być realizowane w formie indywidualnej i grupowej, a możliwości kombinacji i inwencji terapeuty są nieograniczone.

Ćwiczeniami ortofonicznymi są:

Ćwiczenia oddechowe są one bardzo istotne, gdyż czynność mowy jest przecież nieodłącznie związana z oddychaniem. Podstawowym celem tych ćwiczeń jest nauczenie różnicowania fazy wdechowej i wydechowej, jak również przedłużania fazy wydechowej.  Podczas zabaw, w których prowadzone są ćwiczenia oddechowe, dziecko powinno nauczyć się prawidłowego sposobu  operowania oddechem.

Przykładem ćwiczeń oddechowych w formie zabawy jest:

  • zabawa w wąchanie kwiatów,
  • dmuchanie wiatraczków, piórek,
  • gra na instrumentach typu: flet, harmonijka
  • zabawa w mecz-kto pierwszy trafi piłka zrobiona z waty do bramki

Ćwiczenia fonacyjne mają na celu ustawianie prawidłowej emisji głosu, dziecko ma nauczyć się właściwego posługiwania się głosem, przykładem zabawy tego typu  jest:

  • mruczenie np. naśladowanie mruczenia misia poprzez przedłużanie wymowy głoski „m",
  • usypianie lalek „aaa..",
  • jedzie karetka „eeeooo..."itp.

Ćwiczenia logorytmiczne są to ćwiczenia muzyczno-ruchowe i słowno-ruchowe,

a ich składnikiem wiodącym jest rytm. Ćwiczenia logorytmiczne kształcą ruchy całego ciała, co ma pośredni wpływ na  ruchy narządów mowy oraz kształcenie poczucia rytmu umożliwiającego prawidłowe stosowanie prozodii mowy, tj. melodii, akcentu, rytmu. W zabawach logorytmicznych wykorzystuje się umiejętności zdobyte przez dziecko podczas wstępnych ćwiczeń oddechowych i fonacyjnych. Przykładem tych ćwiczeń jest:

  • chodzenie w rytm wierszyka,
  • stukanie w bębenek i inne;

Ćwiczenia słuchowe odgrywają bardzo ważną rolę, gdyż w procesie komunikowania się odbiór mowy jest równie istotny jak przekazywanie informacji. Celem ćwiczeń słuchowych, nazywanych też ćwiczeniami słuchu fonematycznego, jest zdolność różnicowania głosek oraz umiejętność ich wyodrębniania i scalania w wyrazy.

Ćwiczenia usprawniające narządy mowy są to ćwiczenia, których celem jest podniesienie sprawności ruchomych narządów mowy .Przykładem tych ćwiczeń jest: 

  • szczęki dolnej-dziecko naśladuje żucie krowy i inne;
  • ćwiczenia warg: posyłanie całusów, naśladowanie pyszczka rybki itp.,
  • języka: zabawa „Języczek-wędrowniczek"-język „wędrując" dotyka wargi górnej, dolnej itp.

2.Ćwiczenia artykulacyjne czyli ćwiczenia bezpośrednio związane z procesem mówienia. Zadaniem  ich jest doskonalenie poprawnej artykulacji głosek. Do wykonywania ćwiczeń artykulacyjnych można przystąpić dopiero wtedy, gdy dziecko jest do nich odpowiednio przygotowane. Właśnie temu służyły opisane wyżej ćwiczenia wstępne. Ćwiczenia artykulacyjne zawsze powinny być prowadzone w taki sposób, by były częścią zabawy, a nie trudnym do wykonania zadaniem. Należy je

również przeprowadzać równolegle z ćwiczeniami wstępnymi -uwzględniając ich stopień nasilenia od umiejętności dzieci oraz ich faktycznego stanu wymowy.

Ćwiczenia artykulacyjne związane są już bardzo ściśle z procesem mówienia i dzielą się na ćwiczenia w artykulacji głosek, ćwiczenia utrwalające i automatyzujące artykulację głosek oraz ćwiczenia w różnicowaniu głosek opozycyjnych.

Przykładów zabaw w tym miejscu można podać bardzo dużo, są nimi domina logopedyczne, memo, krzyżówki obrazkowo-sylabowe. Wykorzystujemy tutaj zabawy tematyczne oraz zabawy z regułami, których celem jest bogacenie słownictwa, uczenie ról społecznych, a także zdobywanie wiedzy o otaczającym świecie. Możemy wykonać je samodzielnie korzystając z dostępnych nam ilustracji oraz możliwości multimedialnych bądź skorzystać z dostępnej literatury oraz bogatej oferty różnych wydawnictw.

1. Książeczki tematyczne pozwalające rozwijać, bogacić słownictwo, rozwijające umiejętność budowania zdań , opowiadania na dany temat  pt. „Obrazki dla najmłodszych” (seria zawiera min. Zwierzęta, Na wsi, Kolory, Robimy zakupy itd. ) kolorowe ilustracje , naklejki zachęcają dzieci do pracy, w sposób naturalny dziecko bogaci swój zasób słownictwa.2

2. Domina, które wykonuję samodzielnie biorąc pod uwagę potrzeby danego dziecka, w załączniku domino na głoskę „s”(załącznik 1), dziecko ma za zadanie zanim położy daną ilustrację poprawnie nazwać ją.

Można również nabyć gotowe domina np. „Domino logopedyczne opozycja głosek L-R”, „Domino logopedyczne opozycja głosek L-J”, wydawnictwo „SAMO-POL”.

3. Gry planszowe np. przygotowujące do prawidłowej wymowy danej głoski,   

których celem jest rozwój mowy dziecka  w zakresie poprawnej wymowy głosek, poszerzania słownika czynnego oraz rozwoju percepcji słuchowej, tak  ważnej w nauce mówienia, czytania i pisania.

W czasie gry dzieci uczą się wymowy poprzez zabawę, ćwicząc dodatkowo spostrzeganie, pamięć wzrokową i słuchową, słuch fonemowy, koordynację wzrokowo-słuchowo-ruchową, koncentrację uwagi oraz myślenie (klasyfikowanie przedmiotów), a także przestrzegania ustalonych zasad. Gry można wykorzystać do zabawy w domu z rodziną jak również podczas zajęć rewalidacji indywidualnej. Przykładowa gra na  głoskę „r”(załącznik 2). Do nabycia  np. gry pt."Czterolistna koniczyna "i "Ślimak" wydawnictwo KOMLOGO. „Sylaby do zabawy” wydawnictwo Alexander.

4.Często wykorzystywanymi grami w pracy logopedy są mema . Przykładowe memo  (Załącznik3) .

5. Lotto czyli Loteryjki obrazkowe mają one  na celu rozwój mowy dziecka w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym w zakresie poprawnej wymowy głosek, poszerzenie słownika czynnego oraz rozwoju percepcji słuchowej. W czasie gry dzieci uczą się wymowy poprzez zabawę, ćwicząc dodatkowo spostrzeganie, pamięć wzrokową i słuchową, koncentrację oraz myślenie.

Przykładowa gra pt.” Lotto. Obrazki-loteryjka” wydawnictwo Noris.

Do nabycia  gra pt. „Loteryjka obrazkowa. Gra edukacyjna utrwalającą poprawną wymowę głosek szeregu szumiącego sz-ż-cz-dż” wydawnictwo Aleksander.

Podane przykładowe zabawy pomagają nie tylko poznać dane znaczenie, ale także w zabawie dziecko tworzy sytuację wyobrażeniową, która pozwala mu uczyć się reguł. Podporządkowanie się im zrozumienie reguł, pomaga nie tylko w nauce systemu językowego , ale ma ogromne znaczenie w życiu społecznym dziecka.

Zabawy te mogą sprawiać wrażenie banalnych, jednak są one najlepszym sposobem dla zapewnienia harmonijnego i pełnego rozwoju dziecka

 

Literatura:

1. Marzena Fryszkiewicz-Kondrat, Iwona Michalak-Widera, Terapeutyczna rola zabawy w kształtowaniu poprawnej wymowy u osób o specjalnych potrzebach edukacyjnych, Forum Logopedyczne 16/2009

2. Jagoda Cieszyńska, Marta Korendo , Wczesna interwencja terapeutyczna, Wydawnictwo Edukacyjne, Kraków 2007

3. E.Sachajska-"Uczymy poprawnej wymowy"

4. A.Balejko-"Uczymy się ojczystej mowy"

5. G.Demel-"Minimum logopedyczne nauczyciela przedszkola" W-wa 1996, Wszi P

Załącznik 1  

Domino na głoskę „s”

Domino to gra dla dwóch osób.

W grze wykorzystuje się kartoniki (domina), które mają kształt prostokątów, na których obydwu końcach znajdują się ilustracje.

Rozgrywka

Na początku każdy z graczy otrzymuje po 3 kartoniki i jeden z uczestników zostaje wylosowany jako rozpoczynający. Wykłada on dowolny ze swoich kartoników nazywając ilustracje, rozpoczynając tzw. łańcuch, do którego końców gracze następnie dokładają kolejno po jednym dominie, ale w ten sposób, że ilustracja na końcach stykających się klocków musi być jednakowa.

Jeśli gracz nie posiada klocka, który mógłby dołożyć do jednego z końców łańcucha, musi pobrać domino spośród nierozdanych i dołożyć je; jeśli pobrane domino nie może zostać dołożone, pobiera kolejne aż do skutku bądź do wyczerpania nierozdanych klocków (jeśli dojdzie do wyczerpania i nie będzie mógł nic dołożyć, to traci kolejkę).

W momencie wyłożenia przez gracza swojego ostatniego domina następuje koniec rundy.

 

Załącznik 2

Gra przygotowująca do wywołania głoski „r”

To gra przeznaczona dla 2-4osób.

Potrzebne będą :

4 pionki

kostka do gry

plansza

Zasady gry:

Grę rozpoczyna najmłodszy z uczestników. Przesuwamy się po planszy zgodnie z ilością punktów wyrzuconych na kostce. Gdy zatrzymujemy się na danym polu naszym zadaniem jest powtórzyć 3 razy , to co jest napisane, wygrywa ten gracz, który pierwszy dotrze do mety.

Załącznik 3

Memo na głoskę „s”

Zasady gry:

Memo to seria gier pamięciowych, którą wykorzystuje się w pracy dydaktycznej. Uczestnicy zabawy rozkładają zestaw kart, ilustracjami odwróconymi. Karty zostają wymieszane. W zestawie znajdują się po dwie karty tego samego typu. Gracze mają za zadanie  w ustalonej kolejności odwracać po dwa obrazki, nazywać dane ilustracje –jeśli nie ma pary to odkłada się karty w te same miejsca, jeśli odnajdujemy parę to zabieramy. Wygrywa ta osoba , która zdobędzie większą ilość par.

11

12 copy copy

13 copy

 

 

 

 

 

Przewiń na górę